Sheria na Ushuru wa Kubeti Kenya (2026)

Imesasishwa: 10 Novemba 2026

Sheria za kubeti nchini Kenya zilibadilika sana mwaka 2025 na 2026: sheria mpya, mamlaka mpya ya udhibiti, kanuni mpya na sheria mpya za ushuru kuanzia 1 Julai 2026. Ukurasa huu unaeleza kwa maneno rahisi ni nani anayedhibiti kubeti, sheria ya umri ni ipi, maana ya sheria za matangazo kwako, jinsi kubeti kunavyotozwa ushuru, na jinsi kujizuia kucheza (self-exclusion) kunavyofanya kazi.

Haya ni maelezo ya jumla, si ushauri wa kisheria wala wa ushuru. Kwa hali yako mwenyewe, zungumza na wakili au mshauri wa ushuru aliyehitimu, au wasiliana na Mamlaka ya Ushuru Kenya (Kenya Revenue Authority, KRA) au Gambling Regulatory Authority (GRA).

Kwa ufupi

• Kubeti nchini Kenya kunadhibitiwa na Gambling Regulatory Authority (GRA), mamlaka inayodhibiti kamari nchini Kenya, chini ya Gambling Control Act, 2025.
• Kamari ni kwa watu wazima wenye umri wa miaka 18 au zaidi.
• Pesa zinazowekwa kwa ajili ya kubeti hutozwa ushuru wa bidhaa (excise duty) wa asilimia 5.
• Ushuru wa zuio (withholding tax) wa asilimia 20 unahusu ushindi, kama sheria inavyoufafanua sasa.
• Ushuru kwenye malipo hukatwa na kampuni ya kubeti pesa zinapolipwa kwenye akaunti yako ya kubeti, si unapozitoa.
• Sheria za ushuru zilibadilika tarehe 1 Julai 2026 na zinaweza kubadilika tena kupitia Sheria ya Fedha (Finance Act) inayofuata.

Sheria na mamlaka ya udhibiti

Gambling Control Act, 2025 (sheria ya kudhibiti kamari) ndiyo iliyoanzisha Gambling Regulatory Authority (GRA). GRA ilichukua nafasi ya Betting Control and Licensing Board (BCLB), iliyokuwa ikidhibiti kubeti chini ya sheria ya zamani. Tovuti ya GRA ni gra.go.ke, ambapo sheria hiyo na kanuni za 2026 zimechapishwa.

Kanuni zilizochapishwa kwenye gra.go.ke mwaka 2026 ni:

• Licensing Regulations (L.N. 111), kanuni za leseni
• Conduct of Gambling Operations Regulations (L.N. 112), kanuni za uendeshaji wa kamari
• Advertising Regulations (zilizotungwa tarehe 29 Juni 2026), kanuni za matangazo
• Appeals Regulations, kanuni za rufaa
• Foreign-Based Operator Regulations, kanuni za kampuni zilizo nje ya nchi

Leseni: kipindi cha mpito

Kampuni zilizokuwa na leseni chini ya mfumo wa zamani zinahamia kwenye mfumo wa leseni wa sheria ya 2025. Tangazo la GRA la tarehe 18 Agosti 2026 liliongeza muda wa leseni zilizokuwepo hadi 24 Septemba 2026 na kufungua maombi ya leseni mpya chini ya sheria ya 2025.

Tarehe 3 Novemba 2026, GRA ilichapisha orodha yake ya kampuni zenye leseni za mtandaoni kwa mwaka wa fedha 2026/2027: kampuni 11, sita kati ya hizo zikiwa na leseni ya kubeti michezo. GRA inasema orodha hiyo itasasishwa mara kwa mara. Ili kuhakiki kampuni:

1. Tafuta kampuni inayoendesha tovuti kwenye orodha ya GRA. Mwongozo wetu wa kuangalia leseni unaonyesha orodha hiyo pamoja na tarehe yake.
2. Iombe kampuni nambari yake ya leseni ya GRA.
3. Tafuta maelezo ya leseni ya GRA kwenye tovuti ya kampuni yenyewe.
4. Wasiliana na GRA kupitia simu yake ya bure, 0800 723 770 (Jumatatu hadi Ijumaa, saa mbili asubuhi hadi saa kumi na moja jioni).

Mwongozo wetu wa jinsi ya kuangalia leseni ya GRA unaeleza hatua hizi kwa kina. Kampuni isiyoweza kuonyesha leseni halali ya GRA iko nje ya mfumo wa udhibiti wa Kenya. Hii inamaanisha kwamba huenda usiwe na mahali pa kukimbilia nchini Kenya kukitokea tatizo, kwa mfano usipolipwa.

Umri: miaka 18 au zaidi

Kamari nchini Kenya ni kwa watu wazima wenye umri wa miaka 18 au zaidi, kwa mujibu wa Gambling Control Act 2025. Kwa mujibu wa Advertising Regulations, kila tangazo la kamari lililoidhinishwa lazima pia lieleze kwamba watu walio chini ya umri wa miaka 18 hawaruhusiwi kucheza kamari.

Sheria za matangazo kwa maneno rahisi

Advertising Regulations 2026 zinaeleza mambo ambayo matangazo ya kamari yanaruhusiwa kusema na ambayo hayaruhusiwi kusema. Kwa maneno rahisi, tangazo la kamari haliruhusiwi:

• kukushinikiza uchukue hatua, kwa mfano kwa kukuambia ufungue akaunti au uweke dau mara moja;
• kutumia ushuhuda wa wachezaji;
• kuonyesha washindi wa zamani au hadithi za ushindi mkubwa;
• kuonyesha kamari kama chanzo cha kipato, uwekezaji au njia ya kujinasua kutoka kwenye matatizo ya kifedha;
• kuwalenga au kuwavutia watoto na vijana walio chini ya miaka 18.

Hii inamaanisha nini kwako: ukiona tangazo la kubeti linaloahidi pesa za haraka, linaloonyesha “mshindi” au linalokushinikiza uweke dau mara moja, litilie shaka. Tovuti hii inafuata msimamo huohuo: tunaeleza jinsi kubeti kunavyofanya kazi, na hatumshinikizi mtu yeyote kubeti kupitia kampuni yoyote.

Ushuru wa kubeti nchini Kenya

Ushuru wa kubeti nchini Kenya umewekwa na Sheria ya Fedha ya 2026 (Finance Act, 2026), inayotumika tangu 1 Julai 2026. Maelezo yafuatayo ni kwa mujibu wa KRA na uchambuzi wa ushuru uliochapishwa.

Ushuru wa bidhaa kwa pesa zinazowekwa: asilimia 5

Ushuru wa bidhaa (excise duty) kwa kubeti na michezo ya kubahatisha ni asilimia 5 ya kiasi kinachowekwa kwa ajili ya kubeti au kamari. Tangu 1 Julai 2026 unatozwa kwenye kiasi kinachowekwa kwa ajili ya kubeti, iwe pesa hizo zinakaa kwanza kwenye akaunti yako ya kubeti (wallet) au la. Mbio za farasi sasa zimejumuishwa pia.

Ushuru wa zuio kwa ushindi: asilimia 20

Sheria ya Fedha ya 2026 imerudisha ushuru wa zuio (withholding tax) wa asilimia 20 kwa ushindi, kwa wakazi na wasio wakazi. “Ushindi” (winnings) sasa unafafanuliwa kuwa malipo ya bahati nasibu (lottery) au shindano la zawadi (prize competition) yanayotolewa na mtu mwenye leseni chini ya Gambling Control Act 2025.

Kuna swali ambalo bado halijajibiwa kuhusu dau. Mswada wa Fedha (Finance Bill) ulikuwa na pendekezo la kutojumuisha dau katika “ushindi”, lakini pendekezo hilo liliondolewa kabla sheria haijapitishwa. Uchambuzi uliochapishwa unaeleza kwamba ufafanuzi huo haubainishi wazi kama dau limeondolewa kwenye “ushindi”.

Ushuru unakatwa lini

Kwa malipo ya kubeti na michezo ya kubahatisha, msingi wa ushuru wa zuio ni “withdrawals” (pesa zinazotolewa), ambazo sasa zinamaanisha pesa zozote, au kitu chochote chenye thamani ya pesa, ambacho kampuni yenye leseni inalipa au kuweka kwenye akaunti ya mchezaji. Wakati wa kutozwa ushuru ni pesa zinapolipwa kwenye akaunti yako ya kubeti, si baadaye unapozihamishia M-Pesa.

Hii inamaanisha nini kwako

• Unapoweka pesa kwa ajili ya kubeti, ushuru wa bidhaa wa asilimia 5 unatozwa kwenye kiasi hicho.
• Ushuru kwenye malipo hukatwa na kampuni kabla pesa hazijakufikia.
• Kiasi kamili kinachokatwa kinategemea aina ya huduma: malipo ya kubeti hushughulikiwa tofauti na ushindi wa bahati nasibu au wa shindano la zawadi.
• Kampuni inapaswa kuonyesha kiasi kilichokatwa kwenye mkeka (betslip) au kwenye historia ya miamala yako. Ikiwa hukioni, iulize kampuni.

Kwa nini hakuna mfano wa hesabu hapa: msingi wa makato kwa madau ya michezo unabishaniwa, kwa hiyo hatuonyeshi hesabu ambayo huenda isiwe sahihi. Pia, ushuru haupaswi kamwe kuwa sababu ya kuchagua kampuni moja badala ya nyingine.

Jinsi sheria zilivyobadilika

Kwa ufahamu zaidi: Sheria ya Fedha ya 2025 ilikuwa imepunguza ushuru wa bidhaa kwa kubeti kutoka asilimia 15 ya dau hadi asilimia 5 ya pesa zinazowekwa, na ilikuwa imeweka ushuru wa asilimia 5 kwa pesa zinazotolewa (withdrawals) badala ya ushuru wa asilimia 20 kwa ushindi.

Sheria zilibadilika tarehe 1 Julai 2026 na zinaweza kubadilika tena kwa Sheria ya Fedha inayofuata. Kwa taarifa za hivi punde, tembelea kra.go.ke.

Kujizuia kucheza kupitia GRA

Ikiwa unataka kuacha kubeti, unaweza kuomba kuzuiwa kupitia utaratibu wa GRA wa kujizuia kucheza (self-exclusion):

• Kampuni zinakuzuia kwa kipindi maalum, kwa kawaida miezi 6 hadi miaka 5.
• Zuio linahusu majengo, tovuti na app.
• Huwezi kujiondoa mapema: ukishaanza, kipindi kinaendelea hadi mwisho.
• Unahitaji kitambulisho na uthibitisho wa mahali unapoishi.
• Unaanza utaratibu huu katika ofisi ya GRA au kwa barua pepe, kama inavyoonyeshwa kwenye ukurasa wa GRA wa kujizuia kucheza.

Kampuni pia hutoa zana zao, kama kikomo cha kuweka pesa na kusimamisha akaunti kwa muda (time-out). Mwongozo wetu wa kamari kwa uwajibikaji unazieleza.

Ikiwa una tatizo na kampuni ya kubeti

Anza kwa kuwasiliana na huduma kwa wateja ya kampuni, na uhifadhi kumbukumbu: picha za skrini, namba za miamala, tarehe na majina ya wafanyakazi uliozungumza nao. Kwa maswali kuhusu michezo ya kubahatisha, simu ya bure ya GRA ni 0800 723 770, Jumatatu hadi Ijumaa, saa mbili asubuhi hadi saa kumi na moja jioni.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Ni nani anayedhibiti kubeti nchini Kenya? Gambling Regulatory Authority (GRA), iliyoanzishwa na Gambling Control Act 2025. Ilichukua nafasi ya BCLB.

Ushuru wa kubeti nchini Kenya ni kiasi gani? Kwa mujibu wa KRA na uchambuzi wa ushuru uliochapishwa, pesa zinazowekwa kwa ajili ya kubeti hutozwa ushuru wa bidhaa wa asilimia 5, na ushuru wa zuio wa asilimia 20 unahusu ushindi kama Sheria ya Fedha ya 2026 inavyoufafanua. Kiasi kamili kinachokatwa kwenye malipo kinategemea aina ya huduma, na kampuni hukikata kabla pesa hazijakufikia.

Je, ninalipa ushuru ninapotoa pesa kwenda M-Pesa? Wakati wa kutozwa ushuru ni pesa zinapolipwa kwenye akaunti yako ya kubeti, si unapozitoa. Kampuni yako inapaswa kuonyesha kiasi kilichokatwa kwenye mkeka au kwenye historia ya miamala yako.

Je, kuna orodha ya tovuti za kubeti zenye leseni nchini Kenya? Ndiyo. Tarehe 3 Novemba 2026, GRA ilichapisha tangazo lenye kampuni 11 zilizopewa leseni za mtandaoni chini ya sheria ya 2025 kwa mwaka wa fedha 2026/2027. Mwongozo wetu wa kuangalia leseni unaonyesha orodha hiyo pamoja na tarehe na chanzo chake.